Met web 2.0 staat de openbare bibliotheek (ob) voor een grote uitdaging. Er zijn kansen en bedreigingen. Een ding is zeker, de ob zal niet meer dezelfde zijn: een locatie vol boeken waar veel mensen naartoe gaan om geïnformeerd te worden. Als web 2.0 van het hype gehalte wordt ontdaan, dan zie ik de volgende reële kansen en toepassingen:
· De fysieke en klassieke ob staat onder toenemende druk van het web 2.0. Ze zal langzamerhand een verlengstuk worden van deze nieuwe technologie. Communities zullen door de ob worden opgericht en bijeen gebracht in de fysieke en in de virtuele ob. Ze werken samen aan een bepaalde thema. Voorbeelden hiervan zijn Goudanet en Waterwolf. Zo is web 2.0 toegepast in Gouda en is daarmee de informatie en de toegankelijkheid van kennis vergroot. Als er een voorbeeld genoemd moet worden van het begrip “betrouwbaar kennis in de buurt”, met een digitaal tintje, dan is dit voorbeeld: kennis wordt genereert door Gouwenaars, de ob heeft de regie en maakt gebruik van het web 2.0 concept. Op die manier creëert de ob via web 2.0 nieuwe mogelijkheden en compenseert het verlies van de klassieke diensten.
· De ob sluit zich aan bij de populaire web 2.0 toepassingen door het voeden van content en diensten en het fungeren als platform voor de gebruikers . Een mooi voorbeeld hiervan is tv zenders die een eigen kanaal openen bij you tube. Door dit voorbeeld te volgen, kan de ob zich profileren via web 2.0 en de z.g. google generatie bereiken. Het is bekend dat voor deze generatie informatie niet meer wordt geassocieerd met boeken en bibliotheken, maar met google, wikipedia… Ik reken mezelf niet tot deze generatie. Maar toch merk ik dat ik zelf bij het zoeken naar een titel de voorkeur geef aan google boven picarta: het is sneller, ik word gecorrigeerd als ik een typfout maak en ik zie varianten en verwijzingen die me op weg helpen.
· Tot voor kort voldeed de aquabrowser , zoals we kennen van bibliotheek.nl en goudanet niet helemaal aan de web 2.0 gedachte. Maar sinds 13/03/2008 lanceert de oba de My discoveries versie waarin de aquabrowser wordt verruimd met web 2.0 functionaliteiten. Die zijn voor een deel vergelijkbaar met de functionaliteit die we kennen van de LT: gebruikers kunnen nu in my discoveries lijsten met tags maken en hieraan kunnen binnenkort recensies en scores worden toegevoegd. De aquabrouwser is nu met My Discoveries compleet als web 2.0 en zal doorbreken als catalogussysteem. Je kunt via de site van de oba vrij registeren en kennismaken met de werking van My Discoveries. De volgende logische stappen zullen betrekking hebben op de samenwerking met andere catalogi als worldcat, google books en de LT. Ook met my discoveries blijft de aquabrowser een gesloten catalogussyteem voor de besloten kring van bibliotheekgebruikers. Alleen de ontsluiting van de bibliotheekcatalogus door google kan het bereik van de ob en de toegankelijkheid van de collectie definitief optimaliseren. Gebruikers die via google zoeken krijgen een link te zien naar de ob catalogus. Deze techniek wordt al door commerciële sites gebruikt. De gevonden informatie uit deze sites wordt apart rechts van het scherm geplaatst.
· De ob zal een platform worden waarin veel aandacht wordt besteed aan het werken met mensen en niet uitsluitend met boeken. Web 2.0 past precies in dit perspectief. De ob moet lering trekken uit de geschiedenis van veel bedrijfstakken die over de kop zijn gegaan omdat ze geen antwoord hebben kunnen vinden voor de snelle groei van het internet: fotozaken, muziekwinkels, reisbureaus en het veel vertrouwde postkantoor wordt ook binnenkort opgeheven.
· De ob moet niet gaan concurreren met de beroemde en krachtige web 2.0 toepassingen, maar deze integreren in haar diensten. Het bereik van Goudanet zal breder en groter zijn als er intensiever gebruik wordt gemaakt van google, youtube en flickr. Misschien is dit ook goedkoper dan de dure aquabrowser. Google roept ook bibliotheken op die een speciale collectie hebben om een mail te verzenden. De ub Gent is bezig honderdduizenden boeken via google beschikbaar stellen.
· De toekomst van de ob ligt volgens me in een sterke profilering op lokaal niveau en het gebruik van web 2.0 technologieën om de sterk gerichte lokale informatie toegankelijk te maken en te genereren. Deze werkwijze is bij uitstek een concretisering van de slogan: “betrouwbare kennis in de buurt”
· De fysieke tak van de ob zal niet een ruimte vol boeken zijn, maar een werkruimte en ontmoetingsplaats. De collectie zal op afstand toegankelijk geraadpleegd en gehuisvest worden. Diensten zullen worden via het net uitgevoerd worden. Zoek&boek, e-book, digileen, google books, worldcat, aladin zullen hierbij een grote rol spelen.
- Aladin is een goed concept maar wordt ingehaald door de eenvoud van google, het zoekgedrag van jongeren en andere vergelijkbare sites. In het tijdperk van web 2.0 is aladin statisch[1] en verliest daardoor zijn aantrekkingskracht op jongeren. Misschien wordt het concept van aladin herzien in het licht van de web 2.0 principes en kunnen jongeren deze vragendienst bereiken via hun populairste communicatiemiddel: msn.
- Zoek&boek is maar een begin van het voorgaande beschreven veranderingen onder invloed van web 2.0. Met de integratie van worldcat, google books, en de toekomstige aquabrowser in de bibliotheekcatalogus zal zoek&boek volledig werken volgens de ideeën van web 2.0. Via een knop op de catalogus kan de gebruiker een boek aanvragen en laten thuis bezorgen[2] , muziek via digileen downloaden, een hoofdstuk uit een informatief boek raadplegen, luisterboek downloaden op de e-reader voor de vakantie periode, een test uit de consumentenbond downloaden en via dezelfde catalogus in contact komen met andere gebruikers die hun eigen oordeel over dat product in de catalogus hebben bewaard. Dat allemaal, dus, via dezelfde catalogus van de bibliotheek.
- Het catalogussysteem van digileen[3] van muziekweb is nu gesloten. Maar er wordt nagestreefd om tot een open catalogus te komen waarin een deel van collectie gratis beschikbaar wordt gemaakt voor thuisgebruik[4]. Men denkt dit te kunnen realiseren door een slimme constructie van samenwerking tussen muziekweb en de muziekhandel: de uitleentermijn wordt tot een week beperkt en de klant wordt gestimuleerd om tracks te kopen door een knop van de muziekwinkel op te catalogus te integreren.
- Google books timmert aan de weg. De belnagrijke web 2.0 functionaliteiten die we al kennen van de LT zijn hier aanwezig: recensies toevoegen, eigen lijsten maken… Maar de originaliteit van google is de drang om met full text te willen werken en de suc6volle werkwijze zoals het verbeteren van typfouten en het doen van suggesties, presenteren van de cover en de inhoudsopgave… Bij google houdt de ontsluiting van een boek over de goudse glazen niet op bij de presentatie van de bibliografische gegevens maar dringt door tot de inhoudelijke informatie over dat onderwerp in de bredere zin zoals reisinformatie.
- Worldcat is volgens wikipedia de grootste bibliografische databank ter wereld. Bibliotheken uit de hele wereld werken samen aan een gemeenschappelijke online catalogus die miljoenen records bevatten die naar meer dan 1 miljard objecten verwijzen Pica, het catalogussysteem dat we bij de gratis sites aan de klanten beschikbaar stellen is het Nederlandse deel van worldcat. Deze catalogus is voor een groot deel gericht op wetenschappelijke en speciale bibliotheken. Maar er zijn enkele ob’s van de grote steden vertegenwoordigd. Ik vulde de titel “de ontdekking van de hemel” in en zag op het scherm een lijst van bibliotheken wereldwijd die over het boek beschikken. Ik vulde mijn postcode in en zag bovenaan de lijst de ub van de Ersmus en de ob van Rotterdam, en de afstanden in km naar deze bibliotheken. Worldcat heeft ook de functionaliteiten die we al kenden van de LT zoals items toevoegen aan een persoonlijke lijst en afhankelijk van je wensen, deze delen met anderen of besloten gebruiken. Het lijkt me handig als de ob Gouda het worldcat zoekvenster op de site plaatst als extra zoekoptie naast zone en zoek&boek en als alternatief voor pica en voor het vinden van ibl-materialen. Worldcat is doorzoekbaar met google en google books of anders gezegd: worldcat wordt door google ontsloten of moet ik misschien als volgt formuleren: worldcat gebruikt google voor betere en meer toegankelijkheid en google gebruikt worldcat om over meer items te kunnen beschikken en aan zijn gebruikers te presenteren. Het is het perfecte samengaan van belangen. En als ook naar amazon en bol.com wordt verwezen, dan is ook iedereen tevreden: de schrijver, de uitgever, de gebruiker, de zoekmachine en de catalogusmaker.
- NetLibrary kwam ik ook tegen bij de site van de worldcat. Daar las ik ook dat nbd/biblion zal mee gaan samenwerken om e-books voor openbare bibliotheken aan te bieden.
De mogelijkheden van de nieuwe internettoepassingen[5] waarvan we met de training web 2.0 iets hebben geproefd, zijn duizelingwekkend. Het is bijna onmogelijk om de snelle ontwikkeling te volgen en te overzien, voor de afzonderlijke bibliotheken. Begin van de week oordeelde ik dat de aquabrowser minder ontwikkeld is als web 2.0, maar eind van de week lanceerde de oba de My discoveries versie met de bekende web 2.0 functionaliteiten. Met deze training is me ook duidelijk geworden in welk kader en welk perspectief de nieuwe op gang gezette diensten moet plaatsen: aquabrowser, goudanet, waterwolf.
Bronnen: * Alle gekleurde woorden verwijzen naar internetbronnen en zijn aanklikbaar
